San Sebastiano

San Sebastiano facade        Ingang       Façade en zijkant

foto’s: Didier Descouens en zijkant: Clemensfranz

Sebastiaan

PIn deze kerk uit de 16e eeuw ligt de schilder Paolo Veronese begraven, rechts aan de voet van het orgel waarvan hijzelf de luiken geschilderd heeft. Veronese, die parochielid van deze kerk was, heeft tussen 1550 en 1560 veel werk voor deze kerk gemaakt. Bij Web Gallery of Art zijn hier goede afbeeldingen van het werk van Veronese in de San Sebastinao te zien. Helaas is niet al zijn werk goed te zien. Hoewel het werk tijdens het maniërisme gemaakt is, hoort zijn werk toch nog bij de hoogrenaissance. Waarschijnlijk is de sacristie dicht vanwege restauratie zodat we de eerste schilderingen die hij in zijn kerk gemaakt heeft, niet zullen kunnen bekijken.

foto: Gary Campbell-Hall

Coronation of Esther (detail) San Sebastiano

In de kerk zelf is veel te zien: het orgel, het plafond, de fries en boogvelden en de zijwanden van het hoofdaltaar zijn beschilderd. Vasari vond de schilderingen van Veronese vrolijk, mooi en goed doordacht. Vanmorgen in de Accademia hebben jullie dit al kunnen constateren bij zijn schilderij ‘Christus in het huis van Levi’. Ook hier, net als bij de fresco’s op de kerkmuren, kun je de voorliefde van Veronese voor pracht en praal zien. Met vreugde als het meest passende woord om deze schilderijen te beschrijven, spreekt eruit een ongeremde, zinnelijke overgave aan de schoonheid van de wereld, een voorkeur voor krachtige mannen en verleidelijke vrouwen, voor zijde en satijn met kleurrijke patronen, voor goud en zilverwerk en helder glas uit Murano, en voor glanzende, marmeren paleizen met een overvloed aan zuilen, beelden en torens. Veronese had een voorliefde voor weelde en uiterlijk vertoon, en alles wat hij schilderde leek geschikt om rechtstreeks op een praalwagen te worden geplaatst.

Paolo Veronese Zelfportret      ‘Christus in het huis van Levi

Paolo Veronese, de man uit de gelijknamige stad Verona, schilderde in de San Sebastiaan tussen 1555 en 1560. Later rond 1575 schilderde hij het plafond van het schip, de fries, de oostkant van het koor en het hoogaltaar. De verhalen op het plafond gaan over Ester, de vrouw van koning Xerxes van Perzië die het joodse volk redde. De San Sebastiano was net gebouwd toen Veronese met schilderen begon. De vroegste werken zijn in de sacristie: ‘Kroning van Maria’ en de vier evangelisten op de hoeken. Deze gelden nog niet als meesterwerken (toegang sacristie links onder het orgel).

In 1555 hebben Veronese en enkele broeders de doeken op het plafond van de sacristie aangebracht. De Kroning van Maria in het midden en aan de zijden de vier evangelisten, naast scènes uit het Oude Testament. Veronese had al ervaring opgedaan met het schilderen van plafonds in de Sala dei Dieci in het Dogenpaleis. Veronese was geïnteresseerd in het leesbaar houden van zulke taferelen.

Triomftocht van Mordechai

foto: Kotomi_

In december 1555 tekende Veronese een contract voor het plafond in het schip. Deze drie grote ovalen werden al een jaar later geïnstalleerd. De grote werken zijn volledig van de hand van Veronese. Als Paolo beroemd wordt, kan hij de hoeveelheid werk niet meer aan zonder hulp. Andere delen van deze kerk zijn ook met hulp van leerlingen gemaakt. De grote maaltijden stammen uit de jaren 1560 en later o.a. Maaltijd in het Huis van Levi. De architectuur sterk verkorte trappen etc. is geïnspireerd op Serlio, vooral dat deel van zijn boek, ‘Trattato di Architettura’, dat over theaterdecors gaat en dat in 1545 uitkwam. Het onderaanzicht is buitengewoon moeilijk zeker als je de figuren er geloofwaardig in moet plaatsen.

De volgende schilderijen heeft Veronese op het plafond van het schip gemaakt. Eén jaar later en veel geslaagder drie schilderijen: ‘De verstoting van Vasthi’, ‘Ester wordt door Ahasveros tot koningin gekroond’ en tenslotte ‘Triomf tocht van Mordechai’. ‘Ester werd gezien als de oudtestamentische prefiguratie van Maria. Haar bemoeienis met de joden werd vergeleken met de bemiddeling van Maria met de mensheid. Het verhaal op het plafond in het schip is gebaseerd op het boek Ester (oude testament) dat in het kort als volgt gaat:

Xerxes (Griekse naam voor Ahasveros) verstootte zijn gemalin. Bij ingang zoekt Xerxes een nieuwe vrouw. Ester vertelt niet dat zij Joods is als zij door de Perzische koning tot vrouw wordt uitverkoren.

Esther Crowned by Ahasuerus      In situ


foto’s: Lluís Ribes Mateu en in situ: Kotomi_  

In het middelste ovaal (vijf meter lang) wordt Ester gekroond als zij met Xerxes trouwt. Als een moordaanslag op Xerxes ontdekt wordt, lukt het de raadgever van de koning, Haman, die zelf ook deel uitmaakte van de samenzwering de schuld op de Joden af te schuiven. Vooral op Mordechai de stiefvader die Ester heeft opgevoed. Ester echter weet de waarheid boven tafel te krijgen en voorkomt zo een grote wraakactie van haar man tegen het Joodse volk. De galg bedoeld voor Mordechai wordt nu gebruikt voor Haman (dit beeldt Michelangelo in de Sixtijnse kapel ook af). In de laatste ovaal rijdt Mordechai triomfantelijk door de straten van de keizerlijke hoofdstad Susa.

Paarden trappen op de hoofden van de kijkers

In deze drie ovalen introduceert Veronese een nieuw element namelijk een stijl onderaanzicht. Vooral in het laatste ovaal ‘De Triomftocht van Mordechai’ lijken de paarden wel op de kijker beneden te trappen.

De Verheerlijking van Maria met Sebastiaan, Petrus, Catharina en Franciscus’ 1562
Marcus en Marcellinus op weg naar martelaarschap        Sebastiaan martelaarschap

foto: Brad Hostetler 

De opdrachtgever voor de werken van de San Sebastiano was de prior van het naburige klooster Fra Bernardo Torlioni. Deze prior had al in Verona, de geboortestad van Veronese, een opdracht aan Veronese verstrekt en wel ‘De Bewening van de dode Christus’. In 1565 is Veronese begonnen met twee reusachtige scènes uit het leven van de H. Sebastiaan links en rechts van het koor. Vasari vermeldt dat Titiaan nadat hij werk van Veronese gezien had in het publiek Veronese omarmt, waarmee hij hem als zijn officiële opvolger van de Serenissima zag.

Het Orgel

In diezelfde tijd heeft Veronese ook de orgelluiken beschilderd (Klik hier voor de schilderingen van het open luik). Het orgel werd in 1558 geïnstalleerd en de schilder heeft zelf voorgesteld om de luiken te beschilderen.

Gesloten luiken ‘Presentatie in de tempel’          Open luiken

Na 1656 ging Veronese weer terug naar de fresco techniek die ook in de San Sebastiano te zien is. De fresco’s in het bovenste deel van de muren van het schip stammen uit dezelfde tijd als de werken die Veronese uit Murano in Palazzo Trevisan (nu zwaargehavend) schilderde. Op de zijwanden H. Sebastiaan in toneelscènes. In de zwikken van de grote boog schilderde Veronese een Aankondiging. Verder veel monochrome profeten en sibillen. Tegenover de monnik en de zwarte jongen die door een deur gaat, is ook werkelijk een deur die de monniken gebruikten om naar het koor te komen.

De boogschutter

Een dergelijke truc haalt Veronese ook uit met de H. Sebastiaan die op de ene wand getroffen wordt door pijlen waarbij nog een vallende (per ongeluk geraakt door de pijlen) te zien is. Op de andere tegenoverliggende wand is de boogschutter te zien die Sebastiaan raakt. Beiden Sebastiaan en de boogschutter, staan tussen gedraaide in monochrome kleur geschilderde zuilen.

Vervolg Venetië dag 6: San Trovaso en Gesuati